Diabetes overwinnen

Diabetes type 2 verbeteren: wanneer is remissie mogelijk?

Diabetes type 2 hoeft niet bij iedereen onvermijdelijk steeds erger te worden. Bij een deel van de mensen kan de bloedsuiker door gewichtsverlies, gezonde voeding, voldoende beweging en passende medische begeleiding langdurig verbeteren. Soms wordt zelfs diabetesremissie bereikt.

Artsen spreken bewust over remissie en niet over genezing. De aanleg voor diabetes type 2 blijft namelijk bestaan en de bloedsuiker kan opnieuw stijgen. De kans op remissie is doorgaans het grootst wanneer diabetes nog niet zo lang bestaat, voldoende gewichtsverlies wordt bereikt en de alvleesklier nog genoeg insuline kan produceren.

Ook wanneer remissie niet haalbaar is, blijft een gezonde leefstijl waardevol. Deze kan helpen om de bloedsuiker, bloeddruk, conditie en het lichaamsgewicht te verbeteren. Verander medicatie of insuline nooit zonder overleg met een arts of diabetesverpleegkundige.

Wat is diabetes type 2?

Diabetes type 2 ontstaat wanneer lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Dit noemen we insulineresistentie. De alvleesklier probeert dit aanvankelijk te compenseren door meer insuline te produceren. Na verloop van tijd kunnen de insulineproducerende bètacellen minder goed gaan functioneren. Daardoor kan de bloedsuiker steeds moeilijker binnen gezonde grenzen blijven.

Belangrijke risicofactoren zijn:

• overgewicht, vooral buikvet;
• weinig lichaamsbeweging;
• een voeding rijk aan ultrabewerkte producten en toegevoegde suikers;
• chronische stress;
• slaaptekort;
• erfelijke aanleg.

Erfelijke aanleg speelt een rol, maar is geen onveranderlijk lot. Voeding, beweging, slaap, lichaamsgewicht, leeftijd en de leefomgeving hebben eveneens invloed op het risico en het verloop van diabetes type 2.

Wat betekent diabetesremissie?

Internationale deskundigen spreken van diabetesremissie wanneer het HbA1c minimaal drie maanden lager blijft dan 6,5% (48 mmol/mol), zonder gebruik van bloedsuikerverlagende medicatie.

Remissie betekent niet dat diabetes definitief genezen is. De aanleg blijft bestaan en de bloedsuiker kan bij gewichtstoename of terugkeer naar ongezonde gewoonten opnieuw stijgen. Daarom blijven een gezonde leefstijl en periodieke controles belangrijk.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

Onderzoek laat zien dat voeding, beweging en gewichtsverlies een grote invloed kunnen hebben op het ontstaan en verloop van diabetes type 2. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen het voorkomen van diabetes en het bereiken van remissie bij iemand die al diabetes heeft.

Een van de bekendste onderzoeken is het Diabetes Prevention Program. Hieraan deden ruim 3.200 mensen mee die nog geen diabetes type 2 hadden, maar wel een sterk verhoogd risico. Het leefstijlprogramma richtte zich op ongeveer 7% gewichtsverlies en minimaal 150 minuten lichaamsbeweging per week.

In deze onderzoeksgroep nam het risico om diabetes type 2 te ontwikkelen met 58% af vergeleken met de controlegroep. Dit onderzoek laat dus vooral zien dat leefstijl diabetes type 2 bij mensen met prediabetes kan helpen voorkomen of uitstellen. Het betekent niet dat 58% van de mensen die al diabetes heeft door leefstijl in remissie komt.

Onderzoek naar mensen die al diabetes type 2 hebben, laat zien dat remissie mogelijk is, vooral wanneer voldoende gewichtsverlies wordt bereikt. Energiebeperkte voeding, koolhydraatarme voeding en mediterrane voeding kunnen allemaal bruikbaar zijn. Het beste voedingspatroon is gezond, passend bij de persoon en langdurig vol te houden.

Waarom speelt buikvet zo’n grote rol?

Vooral overtollig vet rond de lever en alvleesklier kan een belangrijke rol spelen bij insulineresistentie en een verstoorde bloedsuikerregeling.

Wanneer deze organen te veel vet bevatten:

• reageert de lever minder goed op insuline;
• kan de lever te veel glucose aan het bloed blijven afgeven;
• kunnen de insulineproducerende bètacellen minder goed functioneren.

Bij sommige mensen kan gewichtsverlies het vet in en rond deze organen verminderen. Daardoor kan de insulinegevoeligheid verbeteren en kan de bloedsuiker dalen. Hoe groot het effect is, verschilt per persoon.

De vijf pijlers voor een betere bloedsuiker

1. Gezond en geleidelijk afvallen

Bij mensen met overgewicht is gewichtsverlies een belangrijke voorspeller van remissie. In verschillende onderzoeken werd het grootste effect gezien bij mensen die een aanzienlijk deel van hun lichaamsgewicht verloren. Dat betekent niet dat iedereen precies hetzelfde percentage moet bereiken.

Ook een kleiner gewichtsverlies kan al bijdragen aan:

• een kleinere buikomvang;
• een betere insulinegevoeligheid;
• een lagere bloeddruk;
• een betere conditie;
• een gunstiger vetprofiel in het bloed.

2. Minder snelle koolhydraten en toegevoegde suikers

Niet iedereen hoeft extreem koolhydraatarm te eten. Het is meestal wel verstandig om producten te beperken die veel toegevoegde suikers of snel verteerbare koolhydraten bevatten, zoals:

• frisdrank en energiedrank;
• vruchtensappen;
• snoep, koek en gebak;
• witbrood en andere geraffineerde graanproducten;
• suikerrijke ontbijtgranen.

Kies vaker voor groenten, peulvruchten, noten, eieren, vis, volkorenproducten zoals havermout en gezonde onverzadigde vetten.

3. Meer bewegen en de spieren gebruiken

Lichaamsbeweging kan de insulinegevoeligheid verbeteren. Spieren gebruiken glucose als brandstof. Regelmatig bewegen ondersteunt bovendien het gewichtsverlies, de conditie, spiermassa en bloeddruk.

Voor veel volwassenen is een praktisch doel:

• minimaal 150 minuten matig intensief bewegen per week;
• minimaal twee keer per week spier- en botversterkende oefeningen;
• dagelijks minder lang achter elkaar zitten;
• regelmatig wandelen, fietsen of een andere passende activiteit.

4. Voldoende en regelmatig slapen

Langdurig slaaptekort kan de eetlust, stresshormonen en insulinegevoeligheid ongunstig beïnvloeden. Probeer een regelmatig slaapritme op te bouwen en voldoende tijd voor slaap te reserveren. Veel volwassenen hebben ongeveer zeven tot negen uur slaap nodig, maar de persoonlijke behoefte verschilt.

5. Stress verminderen en herstelmomenten plannen

Langdurige stress kan via stresshormonen invloed hebben op de bloedsuiker. Stress kan bovendien leiden tot slechter slapen, minder bewegen en vaker eten uit gewoonte of emotie.

Wandelen, ontspanningsoefeningen, rustige ademhaling, sociale contacten en voldoende herstel kunnen helpen. Kies vooral iets dat bij je past en dat je regelmatig kunt volhouden.

Is koolhydraatarm eten de enige oplossing?

Nee. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat verschillende voedingspatronen effectief kunnen zijn, waaronder mediterrane voeding, energiebeperkte voeding en koolhydraatarme voeding.

De overeenkomsten zijn vaak belangrijker dan de verschillen:

• minder ultrabewerkte voeding;
• minder toegevoegde suikers;
• meer groenten en vezels;
• voldoende eiwitten;
• overwegend gezonde vetten;
• een hoeveelheid energie die bij het doel past;
• een patroon dat langdurig vol te houden is.

Gebruik bij twijfel de praktische Handleiding Gezond Eten als basis. Gebruik je insuline of medicijnen die een lage bloedsuiker kunnen veroorzaken? Overleg dan eerst met je arts of diabetesverpleegkundige voordat je de hoeveelheid koolhydraten sterk vermindert.

Medicijnen en medische begeleiding blijven belangrijk

Niet iedereen met diabetes type 2 bereikt remissie. De kans kan kleiner zijn wanneer diabetes al langere tijd bestaat, de insulineproductie sterk is verminderd of andere gezondheidsproblemen een rol spelen.

Ook zonder remissie kunnen gezonde voeding, beweging, gewichtsverlies en voldoende slaap belangrijke voordelen hebben. Ze kunnen bijdragen aan een betere bloedsuiker, bloeddruk, conditie en algemene gezondheid.

Conclusie

Diabetes type 2 hoeft niet bij iedereen onvermijdelijk steeds erger te worden. Bij een deel van de mensen kan een combinatie van gewichtsverlies, volwaardige voeding, voldoende beweging, goede slaap en professionele begeleiding leiden tot diabetesremissie.

Remissie betekent niet dat diabetes definitief genezen is. De aanleg blijft bestaan en de bloedsuiker kan opnieuw stijgen. Daarom blijven een gezonde leefstijl en periodieke medische controles belangrijk.

Ook wanneer remissie niet haalbaar is, kunnen leefstijlveranderingen waardevol zijn. Ze kunnen helpen om de bloedsuiker, het gewicht, de conditie en andere gezondheidswaarden te verbeteren.

---

Wetenschappelijke bronnen

1. Diabetes Prevention Program Research Group. Reduction in the Incidence of Type 2 Diabetes with Lifestyle Intervention or Metformin. New England Journal of Medicine, 2002.
2. Zhang Y. et al. The effectiveness of lifestyle interventions for diabetes remission on patients with type 2 diabetes mellitus. Worldviews on Evidence-Based Nursing, 2023.
3. Riddle M.C. et al. Consensus Report: Definition and Interpretation of Remission in Type 2 Diabetes. Diabetes Care, 2021.
4. Tuomilehto J. et al. Prevention of Type 2 Diabetes Mellitus by Changes in Lifestyle. New England Journal of Medicine, 2001.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – What Is Diabetes?